Теоретико-методологічні особливості дослідження мас-медіа: евристики структурного, біхевіористського та культурального підходів
Анотація
У статті здійснюється деталізація типології Д. Мак-Квейла, яка пропонує три наукові підходи до дослідження масової комунікації та мас-медіа, а саме структурний, біхевіористський та культуральний підходи. Наголошено, що структурний підхід застосовується переважно для аналізу впливу ЗМК на системоутворювальні складники суспільства, а також у глобальному масштабі. Біхевіористський підхід передбачає врахування у процесах поширення та сприйняття масової інформації методологічного принципу (стимул-реакція) та не завжди лінійної її природи. В його межах насамперед звертають увагу на соціально-психологічні та емоційні стани певної особистості чи соціальних груп. Зазначається, що представники культурального підходу акцентують увагу передусім на соціокультурному контексті впливу ЗМК на аудиторію, а також алгоритмах відтворення певного соціального порядку та культурних цінностей. Наголошується на прикметних особливостях історії розвитку ЗМК, зокрема, радіо та телебачення. Зважаючи на це, відповідно до теорії «магічної кулі або голки для ін’єкцій» запропонована деталізація відповідних прикладів медійного впливу на масову аудиторію. Висвітлено зміни в осмисленні мас-медіа протягом ХХ століття з огляду на дослідження Г. Лассвелла, П. Лазарсфельда, М. Маклюена, Д. Мак-Квейла та Д. Карея. Такі зміни характеризуються спочатку (20-30-ті роки ХХ століття) застосуванням біхевіористських та функціональних підходів та згодом виокремленням дедалі більш нюансованого, культурально зорієнтованого, не завжди лінійного сприйняття реципієнтами контенту інформаційного простору. Виділено низку сучасних теорій щодо дослідження масової комунікації: культивування, стереотипізації, когнітивного дисонансу, посилення status-quo, катарсису, соціальної відповідальності та ін. Виокремлено наявну трансформацію споживання інформаційного контенту на тлі медіатизації суспільства цифрової доби як універсальну тенденцію: від популярності сучасних медіа до чимдалі зростаючого рівня використання нових / новітніх / цифрових ЗМК.
Завантаження
Посилання
Stuart Adam, G. (1989). Foreword. Carey, J. W. Communication as culture: Essays on media and society. Unwin Hyman.
Aristotle. (1944). Aristotle in 23 Volumes, Vol. 21, translated by H. Rackham. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1253a.
Bilić, P., & Allmer, T. (2024). Critical Sociology of Media and Communication: Connecting a Disconnected Field. Critical Sociology, 50(4-5), 581-588. https://doi.org/10.1177/08969205241239888
McQuail, D. (2010). McQuail’s Mass Communication Theory. 6th Edition. Sage, 534 p.
Українське суспільство в умовах цифрових трансформацій: виклики, тенденції, можливості: монографія / В. А. Бойко, О. Ю. Висоцький, Ю. Д. Германова та ін.; за заг. ред. В. В. Кривошеїна, О. В. Ходус. 2024. Дніпро: Інновація, 512 с.
Zrazhevska, N. (2023). Тheoretical Foundations of the Media Culture Study as a Socio-Communicative Phenomenon. State and Regions. Series: Social Communications. DOI: http://dx.doi.org/10.32840/cpu2219-8741/2022.4(52).1
Sapienza, Z. S., Iyer, N., & Veenstra, A. S. (2015). Reading Lasswell’s Model of Communication Backward: Three Scholarly Misconceptions. Mass Communication and Society, 18(5), 599-622. https://doi.org/10.1080/15205436.2015.1063666
Baudrillard, J. (1986). Requiem for the Mass Media. Athens, Eleftheros Typos [in Greek].
Toffler, A. (1980). The third wave. https://ia801200.us.archive.org/9/items/TheThirdWave-Toffler/The-Third-Wave_-_Toffler.pdf
Aristotle. (ca. 350 B.C.). Rhetoric. E:NSI 2008SMADiscourse AnalysisDiscourse ReadingsThe Internet Classics Archive Rhetoric by Aristotle.mht
Johnson, Kiri D. (2012). Revolutionary Events: Jean-Paul Marat and His Role Honors Theses. https://scholarworks.wmich.edu/honors_theses/2047110 Most Famous Quotes by Napoleon Bonaparte You Need to Know (2023). https://dreamsinparis.com
Naddaff-Hafrey, B. (2015). Invaders in Our Living Room: Why We Love the Myth That Most Americans Believed the 1938 ‘War of the Worlds’ Broadcast. Pacific Standard https://psmag.com/social-justice/orson-welles-war-of-the-worlds-and-mass-media/
Макух-Федоркова, І. (2016). Наукове вивчення впливу ЗМІ в дослідженнях американського політолога Гарольда Лассуелла. https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/239700.pdf
Carratalá, A. (2020). Hypodermic needle theory. In The SAGE international encyclopedia of mass media and society, Vol. 5, 777-779. SAGE Publications, Inc., https://doi.org/10.4135/9781483375519.n304
Lasswell, H. D. (1927). Propaganda technique in the world war. Kegan Paul, Trench, Trubner & Co.
Almond, G.A. (1987). Harold Dwight Lasswell – National Academy of Sciences. Harold Dwight Lasswell 1902-1978. A Biographical Memoir by Gabriel A. Almond. http://biographicalmemoirs.org/pdfs/lasswell-harold.pdf
Heyer, P. (2003). America Under Attack 1: The War of the Worlds, Orson Welles, and 'Media Sense'. Canadian Journal of Communication February 28(2)149-166. DOI: 10.22230/cjc.2003v28n2a1356
McLuhan, M. (1964). Understanding Media: The Extensions of Man. N.Y. McGrow-Hill, 318 p.
Post, J. (2001). Harold D. Lasswell: An appreciation. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes, 64, 197-201. DOI: https://doi.org/10.1521/psyc.64.3.197.18468
Павлов, Д.М. (2015). Теорія політичної пропаганди Г. Лассвелла. Панорама політологічних студій. Вип. 13, 40-46.
Weimann, G. (2001). Communication, Two-step Flow of, Editor(s): Neil J. Smelser, Paul B. Baltes, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, Pergamon, 2316-2319, https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/04392-8.
Katz, E. (1987). Communications Research Since Lazarsfeld https://repository.upenn.edu/bitstreams/b8f862ae-f8f7-4c17-ac92-88f233bad2a9/download
Pnevmatikos, D. (2025). Creating Critical Thinking Professionals: Challenges for Higher Education. Higher Education for the Future, 12(2), 195-209. https://doi.org/10.1177/23476311251335374
Golden, B. (2023). Enabling critical thinking development in higher education through the use of a structured planning tool. Irish Educational Studies, 42(4), 949-969. https://doi.org/10.1080/03323315.2023.2258497
Ollinheimo, A. & Hakkarainen, K. (2023). Critical thinking as cooperation and its relation to mental health and social welfare, New Ideas in Psychology, Volume 68. https://doi.org/10.1016/j.newideapsych.2022.100988.
Brashier, Nadia M. (2024). Fighting misinformation among the most vulnerable users, Current Opinion in Psychology, Volume 57, https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2024.101813
Mehraj, H. K, Bhat A. K. & Mehraj H. R. (2014). Impacts of Media on Society: A Sociological Perspective. International Journal of Humanities and Social Science Invention, Volume 3 Issue 6, 56-64.
McLean, John L. (2023). McLuhan Probes the Impact of Mass Media on Society https://www.ebsco.com/research-starters/communication-and-mass-media/mcluhan-probes-impact-mass-media-society#:~:text=McLuhan's%20views%20on%20the%20vast,new%20possibilities%20of%20postliterate%20civilization
Holz, J. R., & Wright, C. R. (1979). Sociology of Mass Communications. Annual Review of Sociology, 5, 193-217. http://www.jstor.org/stable/2945953
Ніколенко, В. В. (2024). Психологічний напрям в соціології: представники та їх ідеї. Конспект лекцій до вивчення курсу «Соціологічні та політологічні студії». Частина ІІІ. Дніпровський національний університет імені Олеся Гончара, 45 с.
Reiner, R. (2007). Media made criminality: The representation of crime in the mass media. https://www.researchgate.net/publication/30528841_Media_made_criminality_The_representation_of_crime_in_the_mass_media
Viktoratos, I., & Tsadiras, A. (2021). Personalized Advertising Computational Techniques: A Systematic Literature Review, Findings, and a Design Framework. Information, 12(11), 480. https://doi.org/10.3390/info12110480
Hongcharu, B. (2024). The changing roles of mass media amidst the growth of the digital media. Cogent Social Sciences, 10(1). https://doi.org/10.1080/23311886.2023.2297721
